Werken op hoogte brengt risico’s met zich mee en vraagt om betrouwbare valbeveiliging. Valstopblokken spelen daarbij een belangrijke rol dankzij hun gebruiksgemak en effectieve bescherming bij een val. De normering voor deze middelen is recent vernieuwd: de EN 360:2002 is opgevolgd door de EN 360:2023*. Wat is een valstopblok precies, wat houdt deze norm in en wat betekenen de wijzigingen concreet voor fabrikanten, werkgevers en eindgebruikers? In dit artikel zetten we de belangrijkste punten helder voor je op een rij.

Een bijdrage van: VVGW-werkgroep Werken met Valbeveiliging

* Toelichting: bij de NEN is de EN 360:2023 op 1 januari 2024 gepubliceerd onder ‘NEN-EN 360:2024’.

 

Wat is een valstopblok?

Een valstopblok, ook wel automatisch valstopapparaat (SRL= Self Retractable Lifeline) genoemd, is een persoonlijk valstopsysteem en wordt veel gebruikt bij werken op hoogte. Deze apparaten zijn vergelijkbaar met de werking van een veiligheidsgordel in een auto. De band of kabel rolt eenvoudig uit en weer in (de behuizing) en blokkeert onmiddellijk zodra een plotselinge versnelling optreedt.

Valstopblokken bieden veel voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld vallijnen met demper:

• Veel bewegingsvrijheid, omdat de band of kabel met de persoon meebeweegt.
• Minimale valafstand, omdat de band of kabel altijd gespannen blijft door de interne veer en de centrifugaal rem binnen de behuizing.
• Beperkte impact op de persoon bij een val. Door de beperkte valafstand is de impact altijd vrij laag, maar ook bij een groter valafstand zal de impact altijd onder de 6kN blijven.
• Gebruiker kan niet blijven haken of struikelen over de band of kabel aangezien deze altijd gespannen staat.

De valstopblokken bestaan in verschillende lengtes en er worden verschillende materialen voor de kabel of band gebruikt en ook voor de behuizing.

Al deze blokken moeten minimaal voldoen aan de EN 360 normering. Tevens zijn er valblokken die een geïntegreerde reddingslier hebben en deze moeten aanvullend voldoen aan de NEN-EN 1496. Versies die ook een automatisch afdaalfunctie hebben, moeten aanvullend aan de NEN-EN 341 voldoen.

Wat is de EN 360 norm?

De EN 360 norm definieert de ontwerp- en prestatievereisten voor de valstopblokken.

• De belangrijkste prestatiecriteria van deze norm zijn onder andere:
  • Een verminderde stopkracht om de impact op het lichaam van de gebruiker te minimaliseren en het risico op letsel te beperken.
  • Strenge weerstands- en duurzaamheidstests om een consistente effectiviteit van het apparaat te garanderen.
  • Compatibiliteit met harnassen die voldoen aan NEN-EN 361, om een optimaal valbeveiligingssysteem te garanderen.
  • De kracht waarmee de kabel of band automatisch moet worden ingetrokken om te voorkomen dat de gebruiker per ongeluk blijft haken.

Wat is nieuw in EN 360:2023?

Tot voor kort moesten de valblokken voldoen aan de EN 360:2002. Deze norm is nu vervangen door de EN 360:2023.

Met de herziening van de EN 360-norm in 2023 zijn nieuwe vereisten geïntroduceerd om de betrouwbaarheid en robuustheid van dit type valbeveiligingsuitrusting verder te verbeteren. Deze wijzigingen weerspiegelen feedback van professionals uit de industrie en technologische vooruitgang, waardoor valbeveiligingssystemen beter presteren.

De belangrijkste verbeteringen zijn onder andere:

• Verhoogde weerstand tegen extreme omgevingsomstandigheden: nieuwe apparaten moeten effectief functioneren, zelfs in de aanwezigheid van vocht, stof, extreme temperaturen of chemicaliën.
• Betere beheersing van stootkrachten: het verminderen van de krachten die op het lichaam van de gebruiker worden uitgeoefend, helpt mogelijke verwondingen bij een val te beperken.
• Strengere dynamische testvereisten: producten moeten strengere tests ondergaan om stabiele en duurzame prestaties te garanderen.
• Een krachtigere oprolveer: garandeert volledige terugtrekking van de kabel of band, zelfs na jaren van gebruik.
• Integratie van PBM-R-bladen: voorheen werden bepaalde specifieke toepassingen niet gedekt door de EN 360:2002 normering. Om deze gaten te dichten, creëerde de Europese werkgroep VG11 specificatiebladen voor geaccrediteerde instellingen (Notified Bodies) om specifieke tests uit te voeren op producten om te voldoen aan de behoeften van de markt.

Deze PBM-R bladen en ook de DIN 19427 (Duitse norm voor gebruik in hoogwerkers) zijn nu als verplicht of optioneel opgenomen in de nieuwe norm. Het is aan de fabrikant om te beslissen welke onderstaande opties getest moeten worden voor hun producten:

• • Horizontaal gebruik (scherpe randen test) – CNB/P/11.060.
  • Gebruik bij meer dan 100kg gebruikersgewicht – CNB/P/11.062.
  • Valfactor 2 – CNB/P/11.085.
  • Gebruik in hoogwerkers – DIN 19427.

De resultaten van de tests worden gedetailleerd beschreven in het Technisch Dossier van de PBM. Het is aan de fabrikant om het product te voorzien van de juiste markeringen en in de handleidingen aan te geven voor welke toepassingen het valblok gebruikt kan worden

Deze ontwikkelingen weerspiegelen de inzet van de industrie om de veiligheid van werknemers die op hoogte werken voortdurend te verbeteren.

Wat zijn de gevolgen van deze nieuwe norm?

De nieuwe norm is een herziening van de bestaande norm EN 360:2002 en deze norm van 2002 is nog niet ingetrokken. Dit betekent dat alle valblokken in de markt gewoon gebruikt mogen blijven worden, mits ze juist onderhouden en geïnspecteerd worden. De transitieperiode van de 2002 naar de 2023 versie loopt tot 8 april 2026. Fabrikanten mogen daarna geen valblokken volgens de EN 360:2002 meer produceren. Valblokken die vóór 8 april 2026 geproduceerd zijn, maar die nog niet verkocht (op voorraad liggen) zijn, mogen nog wel worden verkocht.

Elk nieuw type valblok dat een fabrikant op de markt wil brengen, zal automatisch aan de nieuwe norm moeten voldoen.

Zoals eerder aangegeven in dit artikel heeft de fabrikant de mogelijkheid om, bovenop de minimale eisen van de EN 360:2023, aanvullende testen te doen voor specifieke toepassingen.

Hierdoor kan het zijn dat verschillende valblokken op de markt andere specificaties hebben ondanks dat ze allemaal aan de EN 360 voldoen. Het is hierom van wezenlijk belang om bij gebruik of aanschaf van een valblok de specificaties, handleiding en/of de markering op het valblok te controleren of deze geschikt is voor de beoogde toepassing.

Wat betekent dit voor de eindgebruikers?

Werkgevers moeten dus heel goed weten welke valstopblokken ze aanschaffen (waar voldoen ze aan en waar mag je ze voor gebruiken?) en dit moet ook heel goed worden overgebracht aan de eindgebruikers (werknemers).

Training van de eindgebruikers (werknemers) is dus essentieel en zelfs van levensbelang. Dit was het al en deze wijziging benadrukt dit nog ma